دوشنبه 16 نوامبر 2026
سلامتی

>> افت جدی پرستار و چالشهای نظام سلامت؛ پرستاران اندوختههای کشور هستند > حجتالاسلام مجتبی ذوالنوری

آواتار از  علی باقریعلی باقری 23 نوامبر 2023 23 نوامبر 2023 - 17:06
>> افت جدی پرستار و چالشهای نظام سلامت؛ پرستاران اندوختههای کشور هستند > حجتالاسلام مجتبی ذوالنوری

>> افت جدی پرستار و چالشهای نظام سلامت؛ پرستاران اندوختههای کشور هستند > حجتالاسلام مجتبی ذوالنوری، نایبرییس مجلس شورای اسلامی، در مراسم بزرگداشت روز پرستار با اشاره به وضعیت سخت پرستاران کشور، هشدار داد که کمبود نیرو در این حوزه به سطح بحرانی رسیده است. او تأکید کرد که مطالبات پرستاران خارج از توان دستگاههای اجرایی نیست و مشکلات آنها کاملاً ملموس و قابل درک میباشد.

آمار نگرانکننده نیروی پرستاری در کشور به گفته ذوالنوری، در حال حاضر بیش از ۲۲۰ هزار پرستار فعال و بیش از ۲۰ هزار پرستار بیکار در کشور وجود دارد. او به نقش حیاتی این نیروها در دوران کرونا اشاره کرد و گفت پرستاران به طور داوطلبانه و با اخلاص جان خود را در معرض خطر گذاشتند. اگرچه مقام معظم رهبری و رئیسجمهور دستور رسیدگی به وضعیت معیشتی و کاری آنها را صادر کردهاند، اما این دستورات تا به امروز به طور کامل اجرایی نشده است.

اضافهکاری اجباری و عدم رعایت استانداردها نایبرییس مجلس با بیان اینکه افت پرستار علت تحمیل اضافهکاری اجباری شده است، توضیح داد وزارت بهداشت روزانه تختهای بیمارستانی جدیدی افتتاح میکند که اقدام مثبتی است، اما باید در قبال هر تخت اضافه، نیروی انسانی متخصص پزشک و پرستار نیز تدارک دیده شود. بر اساس استانداردهای فعلی، مراکز بهداشتی و درمانی کشور با افت جدی پرستار روبرو هستند.

بار خدمات بر دوش پرستاران و مسئله تعرفهها ذوالنوری به نقش پرستاران در پوشش بار خدمات پزشکی اشاره کرد و گفت بار تعداد زیادی از پزشکان آنکال (در دسترس) را پرستاران به دوش میکشند. در این شرایط تعرفه خدمات پرستاری از مردم دریافت میشود، اما به درستی به دست پرستاران نمیرسد.

تأثیر تورم و تاخیر در پرداخت حقوق وی با اشاره به تاخیر در پرداخت کارانهها، هشدار داد با توجه به نرخ تورم موجود، قیمت دریافتیهای پرستاران به علت تاخیر در پرداخت، افت آشکاری پیدا کرده است. این موضوع قدرت خرید و معیشت پرستاران را به شدت تحت فشار قرار داده است.

مهاجرت پرستاران؛ خروج اندوختههای نظام سلامت ذوالنوری در بخش پایانی سخنان خود به پدیده مهاجرت پرستاران پرداخت و ابراز نگرانی کرد فاصله پرداختیها با کشورهای همسایه، علت اصلی مهاجرت این نیروها است. پرستاران اندوختههای نظام سلامت سرزمین هستند و خروج آنها، به منزله خروج اندوخته و سرمایه انسانی از کشور محسوب میشود، چرا که پرورش این نیروها هزینههای سنگینی برای نظام سلامت داشته است.

>> این سخنان در حالی بیان میشود که گزارشهای متعدد از سوی سازمان نظام پزشکی و انجمنهای پرستاری در ماههای اخیر، تصویری وحشتناکتر از وضعیت موجود ترسیم کردهاند. بر اساس آمارهای رسمی، نسبت پرستار به جمعیت در ایران همچنان از استانداردهای جهانی و حتی میانگین منطقهای فاصله قابل توجهی دارد.

در حالی که سازمان بهداشت جهانی حداقل ۳ تا ۴ پرستار در هر هزار نفر جمعیت را توصیه میکند، این نسبت در ایران در سطح پایینتری تثبیت شده و در برخی استانهای محروم، این شکاف عمیقتر است.

ریشههای ساختاری بحران نیروی پرستاری کارشناسان مسائل بهداشت و درمان معتقدند که ریشهیابی این بحران تنها به کمبود بودجه برمیگردد، بلکه در ناکارآمدیهای ساختاری مدیریت منابع انسانی، توزیع نامتعادل نیروها بین شهر و روستا، و عدم وجود مسیر شفاف ارتقای شغلی و تخصصی جستجو میشود.

بسیاری از پرستاران فارغالتحصیل، با وجود گذراندن دورههای سخت آموزشی و سپردن سالهای جوانی خود به تحصیل، با بازار کاری روبرو میشوند که امنیت شغلی و درآمدی مناسبی را تضمین نمیکند. معضل توزیع نامتعادل نیروها یکی از چالشهای اساسی، تمرکز نیروها در کلانشهرها و بیمارستانهای مجهز است، در حالی که مناطق دور افتاده، مرزی و روستایی با کمبود شدید پرستار مواجهاند.

اگرچه طرحهای خدمت الزامی و تسهیلات وامنی برای جذب نیرو به این مناطق تدوین شده، اما عدم پایداری این نیروها به دلیل سختهای زندگی، فقدان امکانات رفاهی و آموزشی برای فرزندان، و عدم امنیت شغلی، باعث شده تا این طرحها اثربخشی کامل نداشته باشند. در نتیجه، بیمارستانهای حاشیه شهرها و مراکز سلامت روستایی اغلب با حداقل نیرو و حداکثر فشار کار روبرو هستند.

افزایش بار بیماری و تغییرات جمعیتی همزمان با کمبود نیرو، بار بیماری در کشور در حال تغییر است. افزایش شیوع بیماریهای مزمن، کهریزگی جمعیت، و پیشآمدن بیماریهای نوظهور، تقاضا برای خدمات پرستاری را به شدت افزایش داده است. پرستاران امروزه تنها مراقب بیمار در بستری نیستند، بلکه نقش محوری در مدیریت بیماریهای مزمن، مراقبت در منزل، آموزش بیمار، و پیشگیری از بیماری دارند.

این توسعه حوزه وظایف، بدون افزایش متناسب نیرو و توصیفات شغلی، بار روانی و جسمانی مضاعفی بر دوش پرستاران تحمیل کرده است. اقتصاد سیاسی حقوق و مزایای پرستاران مسئله حقوق و مزایا، قلب اختلافات فعلی است.

اگرچه نامهای مختلفی از جمله کارانه، حقوق پایه، مزایای تخصص، و حق اضافهکاری در فیش حقوقی پرستاران وجود دارد، اما جمع این موارد در عمل، قدرتی خریداری متناسب با تخصص، ریسک شغلی، و سختی کار را فراهم نمیآورد. تاخیر در پرداخت کارانههای (مشمول مالیات) و غیرمشمول، و محاسبه آنها بر اساس نرخهای منسوخ، باعث شده تا درآمد واقعی پرستاران در سالهای اخیر کاهش یابد.

مقایسه با کشورهای همسایه و منطقه ذوالنوری به درستی به فاصله پرداختی با کشورهای همسایه اشاره کرد. مقایسه ساده درآمد پرستار در ایران با کشورهای حاشیه خلیج فارس، ترکیه، یا حتی برخی کشورهای آسیای میانه، شکاف عظیمی را آشکار میکند. این شکاف، موتور محرک فرار مغزها در حوزه پرستاری است. پرستاران ایرانی به دلیل کیفیت بالای آموزش و مهارت بالینی، در بازارهای جهانی کار بسیار مورد تقاضا هستند.

مهاجرت آنها تنها از دست رفتن یک نیروی کار نیست، بلکه از دست رفتن سرمایهگذاری سنگین دولت بر روی آموزش هر پرستار (که برآوردها آن را معادل دهها هزار دلار برآورد میکنند) و از دست رفتن تجربههای درونی است که سالها زمان میبرد تا جبران شود. راهکارهای پیشنهادی از مدیریت بحران به مدیریت استراتژیک برای خروج از این بنبست، نیاز به یک قرارداد ملی پرستاری جامع وجود دارد که فراتر از رویههای موقت و سالانه عمل کند.

این قرارداد باید روی چند محور اصلی متمرکز شود اصلاح ساختاری نظام پرداخت گره زدن حقوق پایه به شاخصهای واقعی تورم و قدرت خرید، و جدا کردن پرداخت کارانهها از بودجه سالانه متغیر بیمارستانها به سمت صندوقهای تضمینشده. توسعه مسیرهای شغلی و تخصصی ایجاد درجات شغلی جدید (مانند پرستار پیشرفته، پرستار بالینی متخصص) با اختیارات قانونی و درآمدی متمایز، تا پرستاران انگیزه ماندن در بستر بالینی و ارتقای دانش را داشته باشند.

برنامهریزی نیروی انسانی مبتنی بر شواهد استفاده از مدلهای پیشبینی تقاضا بر اساس شاخصهای وگرافیک و اپیدمیولوژیک، نه بر اساس تعداد تختهای بیمارستانی موجود. حمایتهای رفاهی و اجتماعی تأمین مسکن، بیمه تکمیلی قوی، مراقبت از کودکان، و امکانات تفریحی-فرهنگی برای پرستاران و خانوادههایشان، به ویژه در مناطق سخت و محروم.

کاهش بار اداری و غیرپرستاری استخدام نیروهای اداری و پشتیبانی جداگانه، تا پرستاران از بار کاغذی، انبار داری، و کارهای غیرحرفهای رها شده و وقت خود را به مراقبت مستقیم از بیمار اختصاص دهند.

مجلس شورای اسلامی به عنوان نهاد قانونگذاری و نظارت، وظیفه دارد از طریق کمیسیونهای مربوطه (به ویژه کمیسیون بهداشت و درمان)، اجرای مواد قانون برنامههای توسعه، قانون مدیریت خدمات کشوری، و مصوبات مربوط به نظام پرستاری را به شدت پیگیری کند. گزارشهای دورهای وزارت بهداشت به مجلس درباره وضعیت پرستاران، باید از حالت آمارگرایانه خارج شده و به ابزاری برای پاسخگویی و اصلاح تبدیل گردد.

نتیجهگیری پرستاران، سرمایه ملی که نباید فرسایش یابد پرستاران، همانطور که نایبرییس مجلس تأکید کرد، اندوختههای نظام سلامت هستند. این اندوختهها شامل علم، مهارت، تجربه، تعهد، و انسانیت است. حفظ این سرمایه، نیازمند اراده سیاسی، مدیریت کارآمد، و تخصیص منابع عادلانه است.

اگر امروز در سرمایهگذاری بر روی پرستاران کوتاه بیاییم، فردا هزینههای بسیار سنگینتری را در قالب کاهش کیفیت مراقبت، افزایش خطاهای پزشکی، نارضایتی بیماران، و فروپاشی اعتماد عمومی به نظام سلامت بپردازیم. زمان برای اقدامات نمادین گذشته است؛ عمل کردن بر اساس عدالت، کرامت انسانی، و برنامهریزی استراتژیک، تنها راه نجات این نیروی حیاتی است.

اخبار مرتبط