مستند حیات وحش شمال شرق با نماهای منحصر به فرد پلنگ ایرانی از سیمای مستند پخش میشود

چهارراهی در مقدمه سخنرانی خود به شعار این اثر اشاره کرد و گفت طبیعت منتهای لطف الهی است، هدیه خداوند متعلق به افرادی است که آن را در طبیعت مییابند و میفهمند. او افزود خداوند آنچه در زمین و آسمانهاست را به تسخیر انسان درآورده و زندگی دیگر جانداران را در کنار او قرار داده تا با دقت در آنها به عظمت خدای متعال پی برد.
در مورد سوژه فیلم، او بیان کرد مستند حیات وحش شمال شرق از مرحله پیشتولید تا پایان تدوین نزدیک به سه سال و نیم به طول انجامیده است. تنوع زیستی قابل توجه در رشتهکوههای شمال شرق که بخشی از پهنه کپهداغ است، شهرت جهانی دارد. سلسلهکوههای شمال شرق ایران نتیجه چینخوردگیهای آلپ و هیمالیا بوده و حیات جانوری و پوشش گیاهی این منطقه مرهون تغییرات ۲۰۰ میلیون ساله است. پهنه کپهداغ که به قلب جهان معروف است، شامل ارتفاعات کوهستانی است که مشرف بر دشتهای کشورهای شمالی و شرقی میباشد و بخش مهمی از آن در رشتهکوه هزار مسجد و پارک ملی تندوره ایران ادامه دارد.
کارگردان افزود این مکانی با غنای زیستی حاضر، لایق ساخت مستندی در این خصوص است. مستند حیات وحش شمال شرق به بررسی شرایط زیستی پلنگ ایرانی که بزرگترین پلنگ در جهان است و در راس هرم غذایی قرار دارد، میپردازد. این تنوع زیستی شامل انواع سگسانان همانند گرگ، روباه، شغال و لاشهخوارانی همچون کفتار راهراه و انواع پرندگان لاشهخوار شکاری نظیر کرکس معمولی، کرکس سیاه، هما یا کرکس ریشدار، عقاب طلایی و پستاندارانی همچون قوچ، میش، کل و بز میشود.

پتانسیلهای منطقه برای مستندسازی
این فیلمساز با اشاره به ظرفیتهای بالای منطقه شمال شرق ایران برای ساخت فیلمهای مستند دیگر گفت رشتهکوه هزار مسجد با طول ۴۵۰ کیلومتری و پارک ملی تندوره با وسعت ۳۷ هزار هکتار، گونههای بومی و مهاجر بسیاری را در طول قرنها در خود جای داده است. حیات وحش شمال شرق، بخشی کوچکی از تنوع زیستی این گستره را به نمایش میگذارد. در فصول گوناگون، هر یک از زیستمندان این منطقه میتوانند به تنهایی سوژه مستند حیات وحش دیگری باشند. از ویژگیهای شمال شرق سرزمین، وجود تنوع اقلیمی شامل کوهستانی، بیابانی، دشتی و غیره است که هر یک پتانسیل لازم برای ساخت فیلمهایی در خصوص گونههای آن منطقه را دارند. در این مستند، بخشی از پرندهای نادر به نام هوبره در تکههای بیابانی مشرف بر ارتفاعات به نمایش گذاشته شده که به طور فصلی، مهاجر یا دائمی در تکههای بیابانی پراکندهاند.

روش تحقیق و پژوهش
چهارراهی در مورد مسیر تحقیق و پژوهش این فیلم بیان کرد این مستند در حوزه پژوهش از مشاوره دانشمندان مرکز جانورشناسی کاربردی دانشگاه فردوسی مشهد بهره برده است. به دعوت تهیهکننده، دانشمندان متعدد جانورشناس، گیاهشناس و زمینشناس در لوکیشنهای گوناگون به طور میدانی و حضوری به کار گرفته شدند. به عنوان مثال، دکتر قادری رئیس مرکز دیرینهشناسی سرزمین در مرحله پژوهش میدانی، اطلاعات دقیق و علمی موثقی در خصوص ساختار زمینشناسی و سازندهای حاضر در منطقه و ارتباط آن با تنوع زیستی در اختیار تیم قرار دادند.
وی خاطرنشان کرد روش پژوهشی که در این مستند به کار رفته، بر پایه برداشتهای تصویری برنامهریزی شده است. از تنوع زیستی در هر منطقه با دانشمندان زمینشناس، جانورشناس و گیاهشناس به طور همزمان در تعامل بودیم و این روشهای خلاقانه جهت دستیابی سریعتر به برداشتهای بیشتر بود. علاوه بر این، مطالعه رفتارشناسی حیوانات و توانایی ۲۵ ساله اینجانب به عنوان یک نقطه قوت، راهگشای کار ما بود.

مقایسه با استانداردهای جهانی
کارگردان فیلم مستند حیات وحش شمال شرق قیاسی بین سینمای مستند حیات وحش در ایران و خارج از کشور داشت و گفت روش ساخت فیلمهای مستند حیات وحش در ایران با دقت به محدودیتهای تکنولوژی، مالی و غیره نسبت به استانداردهای جهانی متفاوت و خلاقانه است. در عین حال که فیلم نهایی زمان مشاهده، نزدیک به استانداردهای جهانی است، من معتقدم فرم روایی مستند محض حیات وحش در مرحله تدوین شکل نهایی به خود میگیرد. در واقع من جز آن دسته از فیلمسازانی هستم که معتقدم کار در مرحله تدوین از آب و گل در میآید. چندین بار یک برداشت تصویری پیشبینینشده مسیر کارگردانی در لوکیشن را دگرگون کرده و در مرحله تدوین به نتیجهای متغیر رسانده است.
او ادامه داد حیات وحش شمال شرق دقیقا از این روش روایی بهره برده است. به عنوان مثال، برای اولین بار در کشور بدون برنامهریزی قبلی و با خواست خداوند توانستیم با دیدن پلنگ نر بزرگجثه، نماهای منحصر به فردی با هلیشات در زوایای گوناگون تصویربرداری کنیم. این اتفاقات کل جریان روایی که قبل از آن برنامهریزی شده بود را دگرگون کرد. نماهای هلیشات شکوه و عظمت این گربهسان را به خوبی نشان داد. به این دلیل مقدمه، میانه و آخر فیلم مستحق تغییرات اساسی شد. تغذیه پلنگ از پستاندارانی همچون کل و بز، قوچ و میش، گراز و غیره است؛ اکنون باید بعد از این برداشت (نمای هلیشات) نگاه اختصاصیای به روش شکار، تغذیه، نهانکاری، قلمروطلبی و دیگر خصوصیات اختصاصی پلنگ ایرانی داشت. حرکت متقابل شکار (کل و بز) و شکارچی (پلنگ) در نیمه اول فیلم، جذابیت و حس تعلیق را به خوبی در ذهن مخاطب شکل میدهد.

رقبت و تعاملات در مستند
چهارراهی فرمود وجود رقبای ضعیفتر پلنگ همچون گرگ و کفتار، کشمکش روایی مناسبی را در مستند برای تماشاگر فراهم میکند. سکانسهایی که گریزی به زندگی این گونهها میزنند نیز برای مخاطب دلنشین است. سکانس کفتار و همیاری شغال با او در مقابله با گرگها در میانه فیلم، هما یا کرکس ریشدار، کرکس سیاه و معمولی و عقاب طلایی که همه از باقیمانده شکار پلنگ تغذیه میکنند، حلقه اتصال خوبی است که در طول فیلم در نقاط عطف و زمان مناسب جایگذاری شدهاند.
عوامل تشکیل فیلم
عوامل تشکیل این فیلم مستند عبارتند از تهیهکننده و کارگردان امیررضا چهارراهی، عکسبرداران امیررضا چهارراهی و ابراهیم رجبیان، دستیاران عکس هادی رحیمیزاده و ابراهیم یوسفنژاد، تصویربرداری هوایی مصطفی شیروانی، حسین خزاعی و مهدی اسدیان، صدابردار محمد حاتمی، تدوین و نویسنده گفتار متن کتایون چهارراهی، صداگذار نرگس زرگر، پژوهش اکرم نهاردانی و گفتار متن علیرضا جلالی.

بر پایه این گزارش، فیلم مستند حیات وحش شمال شرق امشب جمعه ۲ آذرماه ساعت ۲۱ از شبکه مستند سیما پخش میشود و بازپخشهای آن فردا شنبه ۳ آذرماه ساعت ۹ صبح و ۲۴ خواهد بود.