مستند مایکا نعمتاللهی درباره حضور ایرانیان در جنگ بوسنی امشب از شبکه مستند پخش میشود

این اثر در مورد شخصیتی به نام مادر فریده است؛ پیرزن ۸۵ سالهای که در زمان جنگ بوسنی به واسطه همکاریهایش با ایرانیهایی که برای پشتیبانی از مسلمانان به این سرزمین آمده بودند، مادر ایرانیها خطاب میشدند. اکنون پس از ۳۰ سال یک مستندساز ایرانی در تلاش است تا فیلمی از زندگی او بسازد.
نعمتاللهی با اشاره به چرایی دقت اختصاصی خود به جنگ بوسنی و ساخت چندین مستند تأثیری از آن گفت معتقدم با اینکه سالهای زیادی از جنگ بوسنی نگذشته، اما تا این مدت روایتی منسجم و دقیق از آن نداریم. این در حالی است که هم در ایران و هم در دیگر کشورها دادهها و مستندهای مقداری از این جنگ وجود دارد و حتی عدهای از وقوع آن بیخبرند. علاوه بر این، معتقدم قسمت مهمی از تاریخ انقلاب بوسنی به انقلاب اسلامی پیوند خورده است؛ چرا که جوانان ایرانی که از دفاع مقدس فارغ شده بودند، با شنیدن صدای جنگ در بوسنی خودشان را به آنجا رساندند.
او افزود این جوانان صدای مظلومیت مردم بوسنی شدند و خود مردم این سرزمین اذعان میکنند که اگر ایرانیها نبودند، سرنوشت جنگ و مسلمانان بوسنی جور دیگری میشد؛ آن هم در شرایطی که کشورهای اروپایی، آمریکایی و سازمان ملل به ماموریتهای خود عمل نمیکردند. مسلمانان بوسنی جزء مسلمانان بومی اروپا بودند و پشتیبانیها از آنها کمتر میبود. من فکر میکنم جنس پشتیبانیرسانی جمهوری اسلامی و جوانان ایرانی به جنگ بوسنی به قدری خاص و مهم است که باید حتما روایت شود. این روایت قطعا الهامبخش و تعیینکننده خواهد بود و میطلبد مستندسازانی از ایران متمرکز بر آن نوشته شوند.
نعمتاللهی در مورد وجه دلنشینتر زندگی مادر فریده بیان کرد ماجرای جنگ بوسنی و مردمش پر از قصهها و روایتهایی است که یکسو آن جنگ است و سوی دیگر پیوند خورده با زندگی. مستند مایکا بهانهای برای این روایت است که به واسطه نزدیک شدن به شخصیت مادر فریده، بتوانیم یک زن بوسنیایی مسلمان را روایت کنیم و از کنار او، اتفاقاتی که در سالهای جنگ رخ داده را به نمایش بگذاریم. در این میان با یک ماجرای دراماتیک که یک عکس است، مواجه میشویم که بهانه خوبی برای گفتن وجود ایرانیها در جنگ بوسنی است.
او ادامه داد برای من مادر فریده شخصیت جالبی بود؛ او در لابهلای دود و آتش جنگ، عمل موثری داشت و با ایرانیها نیز ربط خوبی برقرار کرده بود. او برای من یک پیرزن ۸۵ ساله بود که از طریق خاطراتش میتوانستم به قسمت مهمی از اتفاقات جنگ بوسنی برسم و آنها را روایت کنم.
کارگردان این مستند از تشکیل یک مجموعه مستند تازه با همین موضوع خبر داد و گفت این روزها در حال تشکیل مجموعه مستند جدیدی هستیم و تلاش میکنیم تا روایتی منسجم از تاریخ بوسنی هرزگوین، استقلال بوسنی، فروپاشی یوگوسلاوی، سالهای جنگ، ورود ایران به جنگ، جنس پشتیبانیرسانیها و موارد دیگر داشته باشیم. اکنون مشغول پژوهش و پیشتشکیل آن مجموعه هستیم.
نعمتاللهی در مورد آشنایی خود با مرحوم نادرطالبزاده و نقش او در تشکیل مستندهای مربوط به بوسنی گفت بگذارید یک خاطره دلنشین را تعریف کنم. به واسطه مستند خنجر و شقایق بود که حس کردم میتوانم مستندساز شوم. همانند تعداد بسیاری از مستندسازان که از کارهای آقای طالبزاده الهام گرفتند، من نیز چنین بودم. با دیدن مستند خنجر و شقایق بیشترین اتصال را با موضوع جنگ بوسنی برقرار کردم و برایم بسیار الهامبخش بود. یقینا تنها ۲-۳ جلسه توفیق وجود در کنار ایشان را داشتم؛ یک مصاحبه مفصلی در مورد مستند خنجر و شقایق با ایشان داشتم که در ماههای آخر حیاتشان انجام شد و انشاءالله در همان مجموعه مستندی که اشاره کردم، استفاده میشود.
وی خاطرنشان کرد یکدو بار هم قبل از سفر به بوسنی با ایشان صحبت کردم و چند باری تماس تصویری داشتیم و جاهایی که در مستند خنجر و شقایق ایشان رفته بودند را آشکار و به نمایش گذاشتیم. یادآوری آن صحنهها برای ایشان بسیار دلنشین بود. به یاد دارم که در همان ملاقاتها ایشان اصرار میکردند که موضوع بوسنی بسیار مهم است و باید این مسیری که برای ساخت مستند انتخاب کردهید را رها نکنید. کاش ایشان بودند و بیشتر میتوانستم از محضر ایشان بهره ببرم.
نعمتاللهی در مورد روند ساخت مستند مایکا گفت بیش از یک سال در ساخت این مستند مشغول بودیم. بخشی از فیلم که مصاحبه با مادر فریده بود، در یک سفر انجام شد؛ برای تصویربرداری قسمت دیگر مستند که مربوط به آشکار کردن افراد حاضر در یک عکس بود، باید به کوزوو سفر میکردیم. بر همین اساس، زمستان سال ۱۴۰۰، قسمت اول مصاحبههای اولیه را انجام دادیم و مصاحبههای تکمیلی نیز تابستان ۱۴۰۱ انجام شد.
عوامل ساخت این مستند عبارتند از کارگردان، پژوهشگر و تهیهکننده محمدهادی نعمتاللهی، تصویربردار احمد خلیلاول، صدابردار حمید خلیلاول، راوی زهرا جاودان، دستیار عکس علی جاودان، تدوینگر محمدهادی نعمتاللهی، مدیر تولید مهدی سعیدی، گفتار متن حامد قدیری و آهنگساز هدایت احمدزاده. این فیلم محصول مشترک موسسه گفتن و مرکز گسترش سینمای مستند و تجربی است.
بر اساس این گزارش، مستند مایکا امشب ساعت ۲۱ از شبکه مستند سیما پخش میشود و بازپخشهای آن فردا ساعت ۹ صبح و ۲۴ خواهد بود.