زنگ هشدار افت مخاطب تلویزیون مجددا به صدا درآمد؛ بازگشت منوتو و چالش محتوایی

به گزارش صدانیوز، در سالهای اخیر نظرسنجیهای گوناگون نشان میدهد تعداد مخاطبان تلویزیون به شدت کاهش یافته است. برخی از مدیران صداوسیما، بهویژه مرکز تحقیقات، این مسئله را ناشی از کاهش جهانی مخاطبان برودکستها میدانند و معتقدند برودبندها و فضای مجازی گوی سبقت را ربودهاند، اما به نظر میرسد تمام داستان این نباشد.
اگر این واقعیت را بپذیریم، پس چرا شبکه منوتو پس از تعطیلی موقت مجددا تصمیم به بازگشت گرفته است؟ قطعا در روزهای تعطیلی خود نیز برای فرار از واقعیت، کاهش مخاطب برودکستها را بهانه میآوردند، اما اکنون که بازگشتهاند، خود این موضوع یک مسئله جدی است.
این یعنی ماجرای کاهش مخاطب برودکستها و افزایش تمرکز بر برودبندها، تمام حقیقت کاهش مخاطب برخی رسانههای برودکستی نیست؛ دلیلی که مدیران تلویزیون اغلب برای پاسخ به انتقادات به کار میبرند. باید بارها تکرار کرد که مردم از محتوای باکیفیت، سرگرمکننده، پاک، سالم و خانوادگی استقبال میکنند، برخلاف ادعای برخی که میگویند شبکههایی مانند منوتو مخاطب داشتند چون نسل جدید و خانوادههای ایرانی از برنامههای عمدتا مبتذل و بیسنگینی با سبک زندگی ایرانی استقبال میکردند.
اما این هم تمام حقیقت نیست؛ مردم محتوای سالم و خانوادگی را به هر محتوایی ترجیح میدهند. همه دیدند وقتی پلتفرمهای نمایش خانگی آمدند، تماشاگران ماهواره چقدر کاهش یافتند، و نظرسنجیهای اخیر این موضوع را کاملا آشکار میکنند.
بر اساس یافتههای تازه مرکز افکارسنجی دانشجویان ایران (ایسپا)، مردم نزدیک به ۳۹.۴ درصد فیلم و سریال خود را از طریق سایتهای اینترنتی دانلود و تماشا میکنند، ۱۸.۷ درصد از پلتفرمهای داخلی، ۱۱.۶ درصد از پلتفرمهای خارجی، ۱۱.۵ درصد از تلویزیون ایران و ۱۰.۱ درصد از شبکههای ماهوارهای جستجو میکنند. با دقت به این آمار، تلویزیون ایران در رده پایینتری نسبت به سایر پلتفرمها قرار دارد.
شبکه منوتو در بهمن ۱۴۰۲ پس از چهارده سال فعالیت به دلیل مشکلات مالی و عدم وجود اسپانسر تعطیل شد. عوامل این شبکه در بیانیهای از بازگشت به ماهواره خبر دادند، اما اعلام کردند برای دسترسی مردم داخل ایران به برنامهها، خارجنشینان ملزم به خرید اشتراک هستند. این مدل درآمدی به نظر یک شوک تازه از سوی مدیران منوتو میرسد و بهزودی شاهد بازگشت مجدد این شبکه خواهیم بود.
برودکستها همچنان تماشاگر دارند اگر به جنبههای سرگرمکنندگی، محتوای درست و دلنشین و سایر موارد دقت شود. در فقدان برنامه خوب در تلویزیون ایران، مردم به سمت منوتو رفتند زیرا این شبکه برنامههای موسیقیایی و رئالیتیشویی از بفرمایید شام تا آکادمی موسیقی را با تمرکز اختصاصی بر سرگرمی مردم پخش میکرد. مشکل تلویزیون ایران قطعا در حوزه سرگرمی است، نه اینکه شبکه نسیم مقصر باشد که با فقدان برنامههای قدیمی و برندها و کوچ چهرهها به نمایش خانگی، توانست در پوستاندازی تازه برنامههای جدید با چهرههای جدید را معرفی کند.
برخی از این برنامهها موفق بودهاند، اما مشکل از آنجا آغاز میشود که سریالهای جدید آن حالوهوای قبل را ندارند. برخی معتقدند دوران سریالهای خیابانخلوتکن به سر آمده و دیگر خبری از لحظهشماری برای آغاز سریالهایی چون متهم فرار کرد نیست. سریالهای جدید در مناسبتها نمیتوانند به گرد پای سریالهای رمضانی یا نوروزی قبل برسند، هرچند سریالهای خوبی هم ساخته شدهاند که در جایگاه خود تماشاگر داشتهاند، همچون طوبی، نون.خ و پایتخت.
عدم اقبال به برخی سریالها به قوت و عیار سازندگان هم برمیگردد؛ روزگاری حسن فتحی برای ماه رمضان سریال میساخت و میوه ممنوعه تا به امروز پربیننده است، یا سریالهایی چون شب دهم در محرم و کارهای مهران مدیری و سایر کارگردانان کاربلد که اکنون بیشتر در شبکه نمایش خانگی دیده میشوند.
برخی این ضعف را در شخصیتپردازی نادرست، فقدان زوج بازیگر قوی و فیلمنامههای ضعیف میدانند که کمتر به ذائقه مخاطب دقت کردهاند. احتمالا بیش از سریالسازان و برنامهسازان، مدیران تقصیر بیشتری دارند، چرا که در دهههای ۱۳۷۰ و ۱۳۸۰ با کارنامه پیروزیآمیز، مردم بیشتر از تلویزیون سریال و برنامه میدیدند. حتی در چند سال قبل هم این اقبال بیشتر بود، چون مدیران آن موقع بیشتر به گزینش عمل میکردند و برای مناسبتها برنامه داشتند، نه اینکه هر سریالی را روی آنتن ببردند.
در چند سال اخیر برخی سریالهای غیرمناسبتمحور در فضای مناسبتها پخش شدهاند با توجیه اینکه سریال حتما نباید سفره سحر و افطار داشته باشد! اما بهطور کلی هرچه به اواخر دهه هشتاد و دهه نود نزدیک شدیم، جذابیت سریالها کمتر شد تا جایی که اقبال به آنها به ندرت از ۱۰ درصد فراتر میرود. همه چیز بر گردن افت جهانی مخاطب تلویزیون انداخته شده، اما نباید ضعف ساختاری و محتوایی سریالها نادیده گرفته شود.
مردم در پاسخ به سوالات صدانیوز نظرات قابل تأملی ابراز کردند سریالهای امروز از حقیقت جامعه دورند و مخاطب با کارهای بیبرنامه و حوصلهبر مواجه است. فیلمنامهنویسان از جامعه دور شده و سوژههای تکراری ارائه میدهند. مخاطبان به سریالهای نوستالژی مثل پدرسالار و مزد هراس اشاره کردند که مخاطب را در انتظار قسمت بعد میگذاشتند. کارهای مهران مدیری، رامبد جوان، نون.خ و پایتخت به دلیل برخورد اصولی با فرهنگ و قومیتها دلنشیناند. مخاطبان میخواهند سازندگان به گذشته نگاه کنند و ببینند چرا قبلا موفق بودند و الان نیستند. برخی سریالهای تاریخی مثل مختارنامه را میپسندند و از مدیران میخواهند به جای سریالهای جورواجور، به کارهای الفاخر و تاریخی ماندگار فکر کنند.
در دل همه این نظرات، بسیاری از مخاطبان مشخص میکنند منوتو یا هر شبکه ماهوارهای تماشاگر نخواهد داشت اگر تلویزیون به محتوای دلنشین و ذائقه مخاطبان دقت کند. آنها با افترا و فریب افکار عمومی اعلام کردند از امروز به خاطر بودجه تعطیل میشوند، و اکنون با یک شوک دیگر بازگشتهاند اما این بار از مردم ایرانی برای دیدن محتوای مبتذل و مستهجن خود طلب اشتراک میکنند.
این بهترین فرصت است که تلویزیون با برگرداندن چهرههای مورد علاقه مردم، ساخت برنامه و سریال دلنشین و امیدوارکننده – از جمله ساخت مجدد زیرخاکی و نون.خ – نشان دهد چقدر تماشاگر در انتظار این سریالها بوده. اکنون که فصل جدید پایتخت در راه است، امیدواری وجود دارد برگشت برندها با چهرههایی چون مهران مدیری، رامبد جوان و احسان علیخانی هم اتفاق بیفتد.
تعداد زیادی از مخاطبان در گفتگوهای خود چندین بار به نوستالژی اشاره کردند و کمتر تماشاگری دیدم که جدی و پشت سر هم سریالهای امروز تلویزیون را دنبال کند. قطعا خودشان شبکههای ملی را به ماهواره و فضای مجازی ترجیح میدادند، انتظار داشتند مدیران به جای گوش دادن به سخنان واهی و رفتارهای سفارشی، از مردم نیازسنجی کنند. یک مخاطب گفت از مردم بپرسید چه کارهایی را دوست دارند. واقعا ماه رمضان و عید نوروز سریالهایی پخش میشد که همه بیخیال شبکههای دیگر میشدند، چرا الان دیگر از این خبرها نیست؟
همانطور که رقبا (پلتفرمهای داخلی و خارجی) در کممخاطب شدن تلویزیون اثرگذار هستند، این رقابت را شبکههایی مثل منوتو هم باید جدی بگیرند و فکر نکنند با هر محتوای مبتذل و مستهجنی میتوانند مخاطب جذب کنند. مخاطبان امروز به جستجوی محتوای دلنشیناند؛ اگر این محتوا در سالنهای سینما ارائه شود حتما پرفروش خواهد شد، همانطور که برای چند فیلم سینمایی و پلتفرمهای نمایش خانگی با سریالهای خوب اتفاق افتاده، و در تلویزیون هم در ایام نوروز با زیرخاکی، ماه رمضان با نون.خ و این روزها با طوبی این اتفاق افتاده، اما در بسیاری از مواقع این اتفاق نیفتاده است.
تبلیغات بازگشت منوتو نشان میدهد که همچنان بر همان باور واهی استوار است که قبلا با هر نوع برنامه و محتوای مبتذلی مخاطب را جذب میکرد، اما امروز با پلتفرمهای داخلی روبروست که مخاطبان ایرانی حتی آنها را در انتخاب فیلم و سریال به تلویزیون ایرانی ترجیح میدهند.