صدرالدین حجازی در آخرین مصاحبه: چرا نقش خولی در مختارنامه ماندگار شد؟

بازیگر پیشکسوت سینما و تلویزیون صدرالدین حجازی ساعت‌های پیش از درگذشتش در مصاحبه‌ای با خبرگزاری تسنیم از پشت‌صحنه‌های نقش خولی در سریال مختارنامه و چرایی انتخاب این کاراک‌تر سخن گفت. حجازی که چند سالی از دنیای فیلم و سریال فاصله گرفته بود، معتقد بود بخش عمده‌ای از بیماری‌های هنرمندان به کم‌کاری و کنار گذاشته شدن آن‌ها برمی‌گردد.

چرا خولی را انتخاب کردم؟

حجازی توضیح داد روزی که می‌رباقری مرا برای مختارنامه دعوت کرد، پنج نقش به من پیشن‌هاد شد. چهار نقش سرتاسری بودند اما خولی تنها کاراک‌تری نبود که در تمام قسمت‌ها حضور داشته باشد. من می‌دانستم خولی شخصیت شگفت و غریبی است، به همین دلیل آن را انتخاب کردم. می‌رباقری گفت در نقش‌های دیگر پول زیاد است اما در خولی حال و احوالات دیگر؛ من ترجیح دادم خولی را بازی کنم و چند ماه به مطالعه و تحقیق برای این نقش پرداختم.

شخصیت خولی چگونه بود؟

خولی دو زن داشت؛ زنی کوفی مؤمن و علوی، و زنی شامی رقاصه و آوازه‌خوان که برای دایر کردن رقاص‌خانه در کوفه به او زن شده بود. جنایت خولی آن‌قدر مهیب بود که هر دو زن بر آن شهادت دادند. صحنه‌های مربوطه در سال ۱۳۸۳ فیلمبرداری شد و می‌رباقری حساسیت بسیار زیادی برای به تصویر کشیدن لحظه ورود خولی با سر بریده امام حسین (ع) به توبره در مطبخ داشت.

تشکیل دود و مه در این صحنه نقش مهمی در فضا‌سازی ایفا کرد. گروه زیادی از افراد در پشت صحنه با چوب نیم‌سوز و ابزار‌های دیگر دود تولید می‌کردند. آهو خردمند بازیگر زن کوفی خولی نیز زحمت بسیار زیادی کشید؛ او باید روی زمین می‌نشست و خون‌های چکیده شده از توبره را پاک می‌کرد. لوله‌های پلاستیکی برای جوشش خون در زمین قرار گرفته بود و خردمند تا لحظه فیلمبرداری نمی‌دانست دقیقا چه باید بکند. وقتی می‌رباقری او را راهنمایی کرد، حال و هوایی شگفت او را فرا گرفت که قوی‌تر از تمرین‌ها بود.

دو هزار صفحه مطالعه برای عمق‌بخشی به خولی

حجازی تأکید کرد من نزدیک به دو هزار صفحه نوشته درباره خولی خواندم. نقش‌هایی مانند خولی شناسنامه نمادین دارند اما نه به اندازه شمر، ابن‌زیاد و یزید. برای اینکه مخاطب باور کند، باید پنهان‌ها و آشکار‌های غنی شخصیت را می‌یافتم. تئوری‌های ذهنی‌ام را به فضای عملی تبدیل کردم و از مناسبات و تعاملات خولی با فضا و دیگران به جمع‌بندی کاراک‌تر رسیدم.

تحقیق فرا‌نسوی‌ها درباره تأثیرگذاری نقش کوتاه

بازیگر مختارنامه خاطره‌ای را روایت کرد مهندس فلاح تهیه‌کننده سریال به من گفت گروه‌ی از فرا‌نسه می‌خواهند با تو گفتگو کنند. آن‌ها به منزل من در جنت‌آباد آمدند و توضیح دادند ما شما را انتخاب کرده‌ایم چون نقش کوتاه‌ی در سریال بلندی داشتید اما تأثیرگذاری عمیق داشتید. می‌خواهیم به صورت علمی بررسی کنیم چگونه یک نقش مختصر می‌تواند به این مرز تأثیر برسد. من پاسخ دادم بازیگر باید پیش از ایفای نقش به جریان باور‌پذیری بیندیشد و طراحی کل ابعاد شخصیت را داشته باشد. من به عاشق‌پیشگی، رذالت و جنایات خولی رسیدم تا زیربنای کاراک‌تر شکل بگیرد.

خطر بازی نقش‌های نمادین و بازتاب مخاطب

حجازی معتقد بود چنین نقش‌هایی همیشه خطرناک‌اند چون مردم از آن‌ها شناخت دارند. اگر ایفای نقش باورپذیر نباشد، تمام باور مخاطب به هم می‌ریزد. درباره دادگاه خولی گفت برای من حتی دادگاه خیلی مهم بود. خوشبختانه همان دادگاه‌ی شد که می‌خواستم. وقتی صحنه‌ها پخش شد، در خیابان به من ناسزا می‌دادند و این برایم خوشایند بود چون یعنی نقش آن‌قدر قوام یافته که تماشاگر با من مشکل دارد.

او افزود روزی نمی‌گذرد که بیرون بروم و حداقل سه-چهار نفر نگویند چه مقدار خوب بودید. مردم مرا با نقش خولی می‌شناسند و در ۵۲ سال کار حرفه‌ای، این برجسته‌ترین نقشی است که هم خودم و هم مردم دوست دارند و ماندگار شده.

سختن‌ترین صحنه‌ها گیوتین و لوله بخاری

حجازی درباره سخت‌ترین صحنه‌ها گفت صحنه دادگاه دلنشین بود اما وقتی مرا به سمت گیوتین می‌بردند، چند بار تکرار شد و من اذیت شدم. بازیگر‌های کنار من حرفه‌ای نبودند و با عربده‌کشی به گیوتین رسیدم؛ واقعا حس کردم مرگ من محرز است. صحنه دیگر وقتی سربازان مختار تصمیم به دستگیری خولی گرفتند؛ خولی در لوله بخاری نهان شده بود. من یک متر و نیم بالا بودم و حرارت شگفت از لوله به بدنم می‌خورد. لحظه افتادن خطرناک بود چون روبروی تنور پر از آتش بودم. از لحاظ حسی هم به خودم سختی آوردم اما حاصل کار را به اوج رساند.