قاضیزاده هاشمی: فقدان قانون ساترا به ضرر صداوسیما؛ بودجه فرهنگ سه برابر شده

گروه فرهنگی صدانیوز – مجتبی برزگر صنعت رسانه و تشکیل محتوا در کشور با چالشهای زیادی روبروست که به طور خاص در عرصه نمایش خانگی و صداوسیما محسوستر شده است. سیداحسان قاضیزاده هاشمی، دبیر شورای نظارت بر صداوسیما، در مصاحبهای به تبیین این مشکلات پرداخت و به نیاز ضروری به قوانین آشکار برای سازمان ساترا و تأثیر فقدان این قوانین بر کارکرد آن اشاره کرد. وی بر لزوم رسیدگی به تضادهای موجود در پرداخت دستمزدها و ممیزیهای تلویزیون و نمایش خانگی تأکید داشت و نسبت به عدم شفافیت و ناهماهنگی در سیاستهای تشکیل و توزیع محتوا انتقاد نمود.

قاضیزاده هاشمی به طور اختصاصی به چالشهای دستمزدها و شرایط ناعادلانهای که تهیهکنندگان با آن روبرو هستند، اشاره کرد و نگرانی خود را از تولیدات پرهزینهای که با وجود محدودیتهای مالی و فنی همچنان در حال تدوین هستند، ابراز داشت. وی به فقدان قانون در عرصه نظارت بر نمایش خانگی اشاره کرد و تصریح کرد که این وضعیت نه تنها به ضرر تولیدکنندگان و مخاطبان است، بلکه به نفع صداوسیما نیز نخواهد بود.
علاوه بر این، قاضیزاده هاشمی بر الزام همکاری بین وزارت ارشاد و صداوسیما و اهمیت افزایش کیفیت تولیدات رسانهای در جذب مخاطب تأکید کرد و بر لزوم تشکیل نهادهای جداگانه نظارتی پافشاری نمود. او معتقد است که اگر این چالشها به شدت حل نشوند، صداوسیما در حفظ مرجعیت خود با خطرات جدی روبرو خواهد شد.
تغییرات در شورای نظارت و سابقه قاضیزاده هاشمی
در روزهای آینده که نمایندگان مجلس ناظر بر نهادها انتخاب خواهند شد، چند گزینه از کمیسیون فرهنگی مجلس در حال بررسی هستند که به زودی راهی شورای نظارت بر صداوسیما میشوند. قاضیزاده هاشمی در این دوره مجلس در کمیسیون صنایع و معادن حضور دارد و به تعبیر خودش دیگر در شورای نظارت عضویتی نخواهد داشت. او در دورههای دهم و یازدهم مجلس به عنوان نماینده قوه مقننه عضو شورای نظارت بر رسانه ملی بوده و در دو دوره انتخابات یازدهم و دوازدهم ریاستجمهوری به عنوان نماینده این شورا در کمیسیون بازدید تبلیغات انتخابات مسئولیتدار ماموریت بوده است.
با این اوصاف، او همچنان در مباحث فرهنگ، هنر و ورزش کشور حضور فعالی داشته و از دغدغهمندان این حوزهها به شمار میرود، چرا که در ماجرای حق پخش تلویزیونی ورود جدی داشته و در مباحث شفافیت مالی صداوسیما و افزایش سهم فرهنگ در بودجه کشور فعال بوده است.
فقدان قانون، ضعف اصلی ساترا
قاضیزاده هاشمی در بخش اول مصاحبه که چند روز پیش منتشر شده بود، به اقدامات خود در مورد پخش کالاهای لوکس و تجملگرا در آگهیهای بازرگانی، کدکردن بودجههای صداوسیما و جلوگیری از پخش بیرویه تبلیغات در تلویزیون اشاره کرد. او همچنین به مانعتراشیهای دولت دوازدهم در ساخت و پخش سریال گاندو و جستجوی دولتمردان آن زمان برای گروگانگیری بودجه صداوسیما به خاطر ساخت این سریال پرداخت.
در پاسخ به سوال درباره عضویت در شوراهای مربوط به ساترا، قاضیزاده هاشمی گفت بله، در گذشته عضویت داشتم و مدتی در شورای سیاستگذاری آنجا فعالیت میکردم، اما این عضویت به طور حقوقی نبوده و تنها به عنوان یک شخص حقیقی وجود داشته است.
وی با تأکید بر اینکه مهمترین ضعف ساترا فقدان قانون است، اظهار داشت ما به صداوسیما اعلام کردهایم که ادامه این حالت به نفع آنها نخواهد بود. او توضیح داد که ساترا باید به عنوان یک رگولاتور (تنظیمگر) عمل کند، اما این نقش نیازمند یک قانون آشکار است. فقدان قانون، ساختار قدرت را تحت تأثیر قرار داده و صدمات جدی به ساترا وارد کرده است.
قاضیزاده هاشمی افزود اکنون ساترا در عرصه موضوعاتی مربوط به شکایات از برنامههای پلتفرمها با چالشهای جدی روبروست. شکایاتی که به دستگاه قضایی ارائه میشود، اغلب به صدور رأی نمیرسد، چون دستگاه قضایی به حق میگوید که قانونی برای برخورد و مجازات در این عرصه وجود ندارد. آییننامهها الزام قانونی ندارند و قانون واقعی تنها چیزی است که به تصویب مجلس و تایید شورای نگهبان رسیده باشد. در بسیاری موارد، دستگاه قضایی به نفع ساترا رأی نمیدهد.
وی ادامه داد پلتفرمها میدانند که قانون وجود ندارد، بنابراین هر کاری که بخواهند انجام میدهند. این موضوع آنها را به سمت عدم شفافیت سوق میدهد. به همین دلیل، نه ساترا به خوبی میداند چه اختیاری دارد و نه پلتفرمها خود را ملزم به مراعات اصول میدانند. بنابراین نمیتوانم به مواردی که در خصوص قراردادها اشاره کردید، جواب صریح و جامعی دهم؛ در واقع نه قبول میکنم و نه تکذیب.
لایحههای گمشده و نقش مجلس
در پاسخ به سوالی درباره سرنوشت لایحههای مربوط به ساترا، قاضیزاده هاشمی گفت به علت فقدان قانون، مصوبات و آییننامهها در دستگاه قضایی به پیگیری نمیرسند. پلتفرمها نیز به خوبی از این خلأ آگاهند و در بسیاری عرصهها آنچه دلشان میخواهد انجام میدهند.
وی درباره نقش وزارت ارشاد در دولت چهاردهم اظهار داشت اکنون وزارت ارشاد در تعیین و تدوین آییننامهها اختیارات قانونی دارد و باید برای قانونگذاری اقدام کند. در این راستا، ملزم است که با صداوسیما همکاری و شراکت داشته باشد. اما قاضیزاده هاشمی با صراحت گفت من زیاد امیدی ندارم که صداوسیما برای ساترا لایحهای بیاورد.
او با اشاره به تجربه هشت ساله خود در مجلس، تصریح کرد حق پخش تلویزیونی مسابقات ورزشی را من به جریان انداختم. ما چندین بار اعلام کردیم که ورزش و صداوسیما هیچگونه قانونی ارائه نکردهاند. قرار بود لایحهای به مجلس بدهند، اما این کار انجام نشد. ساترا را نیز ما خودمان به وجود آوردیم، چون اگر عرصه به طور کامل آزاد باشد، هر کس کار خود را میکند.
قاضیزاده هاشمی تأکید کرد اگر مجلس بخواهد، باید از کمیسیون فرهنگی عمل کند و عزم و ارادهاش را برای به نتیجه رساندن این مسایل نشان دهد. صداوسیما میتواند با همکاری وزارت ارشاد و ورزش، این دو لایحه را به مجلس ببرد. این کار به نفع همه آنها خواهد بود، اما نمیدانم؛ احتمالا تمایل دارند که حالت جاری ادامه یابد و فرآیندها در بستر مجلس باقی بماند.
مرجعیت صداوسیما و ضرورت افزایش کیفیت
در پاسخ به سوالی درباره مرجعیت صداوسیما در عصر پلتفرمهای متنوع، قاضیزاده هاشمی گفت به عنوان یک کارشناس فرهنگی و از دیدگاه مردمی، بستر مصرف محصولات فرهنگی در کشور ما به یک بازار پویا تبدیل شده است. مردم به تولیدات با کیفیت رجوع میکنند، چون حق انتخاب دارند.
او دو نکته مهم را مطرح کرد اول، آینده رادیو و تلویزیون سنتی با توجه به فناوریهای نوین به کجا میرسد. با توجه به اینکه مردم بیشتر زمان خود را با تلفنهای هوشمند و شبکههای اجتماعی میگذرانند، به نظر میرسد دنیای رسانه به سمت موبایلگرایی پیش میرود. دوم، نتایج نظرسنجیها نشان میدهد که تا کنون رادیو و تلویزیون از نظر دسترسی در موقعیت بهتری قرار داشتهاند، اما آیا این نقشآفرینی در آینده حفظ خواهد شد؟ با رشد سریع بستر فضای مجازی و رقابت موجود، این فضا میتواند به طور کامل بر رادیو و تلویزیون تأثیر بگذارد.
قاضیزاده هاشمی افزود مخاطبان اکنون بین محصولات فرهنگی انتخاب میکنند. در گذشته بحث در مورد ماهواره بود، اما اکنون مردم به راحتی میتوانند محصولات مورد نیاز خود را از صداوسیما بگیرند یا از پلتفرمهای داخلی و حتی خارجی استفاده کنند. نفوذ پلتفرمهایی مانند نتفلیکس و یوتیوب در دنیای امروز غیرقابل انکار است.
وی ادامه داد مخاطب ممکن است یک برنامه ورزشی را از تلویزیون ببیند، اخبار را از جای دیگری بگیرد، و سریال یا مستند را از منبع دیگر جستجو کند. به این ترتیب، صداوسیما باید کیفیت تولیدات خود را افزایش دهد تا مخاطبان را جذب کند. اگر کیفیت برنامهها بالا برود، مخاطبان – به ویژه آنانی که به دنبال محتوای باکیفیت هستند – به آن اعتماد خواهند کرد.
قاضیزاده هاشمی اشاره کرد که بسیاری از برنامهها به صورت انحصاری تولید میشوند، مانند مسابقات ورزشی که برای پخش زنده آنها باید هزینههایی به کشورهای دیگر پرداخت شود. بنابراین ترکیب این عوامل مشخص میکند که تلویزیون باید در ارائه محتوای باکیفیت تلاش بیشتری کند. در عرصه طنز، کودک و نوجوان، و حتی سرود و موسیقی، باید به سمت تولید آثار فاخر و دلنشین حرکت کرد. اگرچه کارهای برجستهای وجود داشته، اما تبدیل آنها به یک رویه مستمر و ممتاز تا کنون محقق نشده است.
او هشدار داد اکنون نمودار ترسیم شده نشاندهنده سیر کاهشی در تولید محتوا است. در فضای مجازی، مخاطبان به محتوای باکیفیت دقت بیشتری دارند و به راحتی میتوانند از محصولات تلویزیونی نیز بهرهمند شوند. این بدان معنی نیست که فقط آن محتوا را به صورت وایرال پخش کنند.

ماجرای افزایش سهم فرهنگ از بودجه کل کشور
در پاسخ به سوالی درباره کمیسیون فرهنگی مجلس، قاضیزاده هاشمی گفت کمیسیون فرهنگی به عنوان یک نهاد تصمیمساز، اهمیت بسیار زیادی دارد و مباحث کلیدی و اساسی در آن انجام میشود. من هشت سال پیش که وارد مجلس شدم، ابتدا تصمیم داشتم به کمیسیون برنامه و بودجه بروم، اما تصمیم روسای وقت رفتن من به کمیسیون فرهنگی بود. دو دوره متوالی در کمیسیون فرهنگی بماندم و هفت سال عضو کمیسیون تلفیق بودجه بودم.
وی با اشاره به دستاوردهای بودجهای گفت ما توانستهایم درصدهای بودجه را در حوزه فرهنگ افزایش دهیم. پیش از ورود ما، سهم بودجه فرهنگی تنها ۰.۷ درصد از بودجه عمومی کل کشور بود، اما امسال این رقم به نزدیک ۲.۳ تا ۲.۴ درصد رسیده است. یعنی سهم فرهنگ از بودجه کل کشور بیش از سه برابر افزایش یافته است. این موضوع بسیار مهمی است، چون همه این دستاوردها با زحمات و تلاشهای فراوان به دست آمده است.
قاضیزاده هاشمی توضیح داد که در این دوره به دلیل مسائل منطقهای و حوزه انتخابیهای که کاملا صنعتی و مربوط به تولید و اشتغال است، در کمیسیون صنایع و معادن فعالیت میکند. اما در هشت سال گذشته تمام تلاشهایش به مباحث کلان دستگاههای کشور معطوف بوده و امیدوار است در کنار حوزه فرهنگ نیز نقشی ایفا کند.
او با صراحت اظهار داشت من در بسیاری مواقع، محکوم به سکوت بودم. در شورا و کمیسیونهای وابسته، گاهی حس میکردم که نمیتوانم به طور مؤثری خبررسانی کنم. اگر میخواستم درباره کارهای انجام شده صحبت کنم، معمولا عکسالعملبرانگیز بود و به همین دلیل سکوت را برگزیدم.
قاضیزاده هاشمی تأکید کرد سه برابر شدن بودجه فرهنگی، واقعا یک رخداد بزرگ است. هنرهای تجسمی هرگز به این اندازه بودجه نداشتهاند. حتی موسیقی و نمایشگاهها نیز در حوزههای گوناگون از دین و مذهب تا تئاتر و سینما، از این تحول بینصیب نبودهاند. اگر به سینما پس از دوران کرونا و ورشکستگی سالنهای سینما پشتیبانی نمیشد، ممکن بود سینمای ایران برای همیشه نابود شود.
وی افزود اگر پشتیبانیهای جدی به صندوق اعتباری هنر انجام نمیشد، بسیاری از هنرمندان در دوران سخت اقتصادی خانهنشین میشدند و حتی حقوق و بیمهای برای آنها وجود نداشت. هزینههای پزشکی بسیاری از افراد تامین شد و این کار نوعی تأمین معیشت اولیه آنها بود. همچنین ما به بخش گردشگری نیز پشتیبانیهای قابل توجهی کردیم.

نیاز به قانونگذاری و کاهش آگهیهای بازرگانی
قاضیزاده هاشمی گفت این تغییرات به طور طبیعی نیازمند قانونگذاری است و نمیتوان انتظار داشت که تنها وزیر به تنهایی عمل کند. صندوق اعتباری هنر نیز به حمایت مالی بیشتری نیاز دارد و بسیاری از این مسایل نیاز به تصویب قانون دارند تا از نظارتهای سختگیرانه دستگاههای نظارتی مصون بمانند.
وی در پایان اظهار داشت اگرچه سهم صداوسیما از بودجه نیز به طور قابل توجهی افزایش یافته، اما انتظار میرود که حجم آگهیهای بازرگانی را به حداقل برسانند و از طرفی کیفیت آثار نمایشی بالا برود. در این بین، صداوسیما در عرصه فضای مجازی وارد شد، اما پروژههایی همانند تلوبیون و سروش با چالشهایی مواجه شدند. ما امیدواریم که صداوسیما در حوزه رسانههای نوین با بودجه مناسب فعالیت کند و به اهداف خود برسد.