مدیریت سریال‌های خشن نمایش خانگی برای کاهش آسیب‌های اجتماعی ضروری است

به گزارش صدانیوز، مجتبی برزگر از خبرگزاری تسنیم به قتل یک پزشک معروف در خیابان فرشته تهران در آذرماه سال گذشته اشاره کرد که قاتل به سبک شخصیت پزشک قاتل سریال خون سرد عمل کرده و جسد را سه روز در ساختمان مخفی نموده بود، اما این رویداد توجه رسانه‌ای چندانی نیافت.

در حالی که سریال خون سرد مورد بحث قرار گرفت، خشونت، تلخ‌کامی و قتل در سریال‌های نمایش خانگی افزایش یافت و حتی تکنیک‌های سرقت، قتل و مصرف مواد مخدر به صورت ملموس آموزش داده می‌شود.

پیش از این ساخت فیلم و سریال به عنوان ابزاری فرهنگ‌ساز شناخته می‌شد، اما امروزه باید از سریال‌های نمایش خانگی نگران بود زیرا بسیاری از این آثار نه تنها رویداد‌های خشونت‌آمیز را به نمایش می‌گذارند بلکه تأثیرات منفی بر رفتار‌های فردی و اجتماعی دارند.

برخی از این سریال‌ها با مصادیق بارز، خشونت و تلخی را در جامعه تقویت کرده و سبب افزایش تمایل به رفتار‌های خشن و قتل‌های واقعی شده‌اند.

تأثیرات روان‌شناختی سریال‌های خشونت‌آمیز

بر اساس داده‌های علمی و تحقیقات جامعه‌شناسان و روان‌شناسان اجتماعی، فیلم‌ها و سریال‌های خشونت‌آمیز می‌توانند تأثیرات گوناگونی بر روان‌شناسی فرد و جامعه داشته باشند.

مهم‌ترین این تأثیرات حساسیت‌زدایی است که باعث می‌شود مخاطب در مواجهه با خشونت واقعی واکنش کمتری نشان دهد و در برخی موارد خشونت را به عنوان راه‌حل مشکلات خود بپذیرد.

مطالعات علمی نشان داده‌اند که تماشای فیلم‌های خشونت‌آمیز، به‌ویژه در سنین پایین، می‌تواند رفتار‌های خشن و ضد‌اجتماعی را در فرد تقویت کند.

سریال خون سرد با بازی امیر آقایی

فیلم پرتقال کوکی

فیلم پرتقال کوکی ساخته استنلی کوبریک در سال ۱۹۷۱ یکی از برجسته‌ترین آثار سینمایی است که خشونت بی‌رحمانه را به نمایش می‌گذارد. داستان فیلم درباره نوجوانی به نام الکس است که به همراه دوستانش به اعمال جنایی و خشونت‌آمیز از جمله تجاوز و قتل می‌پردازد.

این فیلم نه تنها به دلیل محتوای خشونت‌آمیز مورد بحث و انتقاد قرار گرفت، بلکه در برخی کشور‌ها پس از اکران، افزایش جرایم مشابه در جامعه گزارش شد. منتقدان معتقدند که نمایش خشونت به صورت دلنشین و بدون عواقب منفی می‌تواند بر مخاطبان تأثیر منفی بگذارد.

فیلم قاتلین بالفطره ساخته اولیور استون در سال ۱۹۹۴ داستان زوجی را روایت می‌کند که در مسیر خود مرتکب قتل‌های متعدد می‌شوند. ویژگی این فیلم نمایش خشونت به صورت اغراق‌شده و با بهره‌گیری از تصاویر خاص است که مخاطب را مستقیما دچار خشونت می‌کند.

این فیلم به دلیل نمایش خشونت به صورت جذاب و لذت‌بخش مورد نقد قرار گرفت و منتقدان معتقد بودند که فیلم رسانه‌ها و فرهنگ عامه را متهم می‌کند. پس از اکران، در برخی مناطق گزارش‌هایی از افزایش رفتار‌های مشابه قتل‌های نمایش داده شده منتشر شد.

فیلم جوکر ساخته تاد فیلیپس در سال ۲۰۱۹ با داستانی درباره زندگی آرتر فلک، یک کمدین ناکام که به شخصیت شرور و بی‌رحم جوکر تبدیل می‌شود، بر موضوعات روان‌شناختی و اجتماعی متمرکز است. این فیلم نشان می‌دهد که چگونه فردی در مواجهه با فقر، بی‌عدالتی و مشکلات روانی به سمت خشونت و قتل می‌رود.

این فیلم به دلیل نمایش تأثیرات خشونت‌آمیز شخصیت جوکر بر جامعه و تماشاگران، با واکنش‌های مختلفی روبرو شد. برخی منتقدان معتقد بودند که این فیلم می‌تواند بر افراد آسیب‌پذیر تأثیر منفی بگذارد و آن‌ها را به پذیرش خشونت به عنوان راه‌حل برای از بین بردن مشکلات اجتماعی خود ترغیب کند.

در برخی موارد، گزارش‌های خبری و تحقیقات نشان داده‌اند که برخی افراد پس از تماشای فیلم‌های خشونت‌آمیز دست به ارتکاب قتل یا اعمال خشونت‌آمیز مشابه زده‌اند. دو مورد مشهور عبارتند از

پس از اکران فیلم پرتقال کوکی در بریتانیا، برخی قتل‌ها و اعمال خشونت‌آمیز در ارتباط با آن گزارش شد. پلیس اعلام کرد که تعدادی از نوجوانان مستقیما تحت تأثیر فیلم قرار گرفته و به ارتکاب رفتار‌های خشونت‌آمیز مشابه آنچه در فیلم به تصویر کشیده شده بودند، اقدام کرده‌اند. در یکی از موارد، گروه‌ی از جوانان در درگیری‌ای به خانه‌ای حمله کرده و به شدت به یک زن آسیب رساندند. در تحقیقات، آن‌ها اظهار داشتند که فیلم باعث تقویت احساسات خشونت‌آمیز آن‌ها شده و لذت بردن از این نوع رفتار‌ها را افزایش داده است.

پس از اکران فیلم قاتلین بالفطره در ایالات متحده، گزارش‌هایی از قتل‌هایی که مستقیما به این فیلم نسبت داده شده‌اند، منتشر شد. در یکی از این موارد، دو نوجوان در کالیفرنیا دست به قتل وحشیانه‌ای زدند و در تحقیقات اعتراف کردند که فیلم الهام‌بخش آن‌ها برای ارتکاب جرم بوده است. این قتل به طور گسترده در رسانه‌ها پوشش داده شد و فیلم به عنوان یکی از عوامل مؤثری در تحریک این نوع خشونت شناخته شد.

هرچند که رسانه‌ها و بستر‌های پخش آثار نمایشی چه سینما، چه نمایش خانگی و چه تلویزیون حق بازتاب حقیقت‌های تلخ و دردناک جامعه را دارند، اما باید دقت داشت که نحوه نمایش خشونت و مطلب‌های منتقل‌شده از طریق فیلم‌ها می‌تواند بر تماشاگران تأثیرگذار باشد. به این دلیل، تولیدکنندگان فیلم‌ها باید به دقت در مورد محتوای اخلاقی و اجتماعی آثار خود فکر کنند و از ترویج خشونت بی‌مورد خودداری کنند.

اما سینما و تلویزیون در ایران از دیرباز به عنوان ابزاری برای روایت داستان‌های اجتماعی، فرهنگی و تاریخی مورد بهره‌گیری قرار گرفته‌اند، با این حال، در برخی از آثار ایرانی ناظر الگوگیری از فیلم‌ها و سریال‌های خارجی هستیم، به‌ویژه در عرصه‌های خشونت و قتل.

برخی از این آثار، به طور خاص، همانند سریال‌ها یا فیلم‌های معروف خارجی همانند یا ساخته شده‌اند و در برخی موارد می‌توانند تأثیرات منفی بر جامعه بگذارند.

سریال خون سرد با بازی امیر آقایی در نقش اصلی، داستان پزشکی را روایت می‌کند که به طور پنهانی به یک قاتل زنجیره‌ای تبدیل می‌شود. این کارآگاه با انگیزه‌های شخصی و اخلاقی خاص، افراد شریری را که از دست عدالت فرار کرده‌اند، از بین می‌برد. خون سرد با شخصیت اصلی که به طور موازی هم دچار بازدید جنایت‌ها و هم خود دست به ارتکاب قتل می‌زند، شباهت‌های آشکاری با دارد.

سریال ساخته جیمز مانوس است که در آن شخصیت اصلی، دکس‌تر مورگان، یک کارآگاه جنایی است که کنار حرفه خود به عنوان یک قاتل زنجیره‌ای عمل می‌کند و تنها افرادی را می‌کشد که در نظر او سزاوار مجازات می‌باشند. شباهت‌های اساسی بین خون سرد و در نمایش زندگی دوگانه یک شخصیت که در ظاهر فردی قانونمند است، اما در واقع از دیدگاه اخلاقی خاص خود عمل به قتل می‌کند، به وضوح مشهود است.

این سریال‌ها طبق معمول مخاطب را با یک شخصیت پیچیده آشنا می‌کنند که برخلاف رفتار‌های اجتماعی نیکو، درون خود دنیای تاریک و خشونت‌آمیزی دارد. در حالی که برخی این‌گونه نمایش‌ها را به عنوان نقدی بر عدالت و فساد سیستماتیک می‌بینند، اما این روایت می‌تواند در نهایت جهت تشکیل حس همدلی با شخصیت قاتل در برخی از تماشاگران شود و تمایل به توجیه اعمال خشونت‌آمیز را تقویت کند.

در سریال‌های بازنده، گردن‌زنی و داریوش به انواع گوناگون فرد دیگر مخاطب را نه تنها خشن می‌کند بلکه به سمت قتل‌های خونین هم هدایت می‌کند، چرا که صحنه مثله‌کردن برادری توسط خواهرش (آوا) در سریال بازنده سپس از گذشت دو هفته که پخش شده تا این مدت جان‌سوز و غم‌انگیز است، یا داریوش که در یکی از سکانس‌هایش آدمی را زنده‌زنده در آتش می‌سوزاند؛ در قتل‌های تازه مصداق آشکار می‌کند.

هنگامی که خبرنگار یکی از رسانه‌های معتبر به وحشتناک‌ترین شکل ممکن کشته می‌شود، قتل خانوادگی در ولنجک و قتل خواننده لس‌آنجلسی به سبک سریال خون سرد و حتی سریال داریوش اتفاق می‌افتد؛ این زنگ هشدار را بیش‌تر از پیش به صدا درمی‌آورد که باید از این نمایش خانگی ترسید.

این روز‌ها حجم بالایی از سریال‌های جنایی و تلخ را در شبکه نمایش خانگی می‌بینیم. در گذشته ساخت و تولید سریال‌های تلویزیونی و نمایش خانگی آن‌قدر ناظر صحنه‌های رنج‌آور، هولناک و خشونت‌های بی‌علت و خارج از اصول دراماتیک نبوده است، حتی روز‌هایی که سریال قلب یخی ساخته می‌شد.

سریال گردن‌زنی ـ صحنه به‌کتل‌رسیدن تازه‌عروس

اما امروز چاقو چاقوکردن تازه عروس و داماد در گردن‌زنی، زنده‌زنده در آتش سوزاندن در سریال داریوش و اوج آن مثله‌کردن یک برادر توسط خواهر در سریال بازنده! حتی آگهی بازرگانی یکی از پلت‌فرم‌ها هم به سمت خشونت رفته است، گویی هرچه خشونت، قتل و خون زیاد‌تر، بازده‌ی بیش‌تر! چرا که در یکی از آگهی‌ها که یک برند قهوه تبلیغ می‌شود، طراحی و اجرای آن بر قتل و خشونت استوار است؛ بهنام سپاس در قامت پدرخوانده مافیا رو به دوربین می‌گوید بعضی اوقات برای تنه‌ایی خودت جشن بگیر.، سپس در لانگ‌شات با اجسادی روبرو می‌شویم که تیر خورده‌اند و برای مثال دوئل بر سر یک مارک قهوه بوده است.

تبلیغ همراه با خشونت در شبکه نمایش خانگی ـ برند قهوه و وجود بهنام سپاس

این تبلیغ با طراحی و اجرای بر پایه قتل و خشونت، پیامی دوگانه را منتقل می‌کند؛ از یک سو می‌خواهد جذابیت‌های خود را به مخاطب ارائه دهد و از نظر دیگر به نوعی به توجیه این خشونت‌ها می‌پردازد. در این بین، نوجوانانی که تازه به تماشای این سریال‌ها می‌پردازند، با صحنه‌های ناگواری روبرو خواهند شد که می‌تواند تأثیرات عمیقی بر روان و رفتار آن‌ها بگذارد. آیا افرادی که این محتوا را تدوین و انتشار می‌کنند، مسئولیت تأثیرات منفی آن را بر نسل جوان بر عهده می‌گیرند؟

اگر مقداری به عقب برگردیم؛ آثاری چون یاغی، پوست شیر و زخم‌کاری در شبکه نمایش خانگی بازتاب آشکار کردند و نوبت به ژانر فرد دیگر رسید که در یک فضای تاریک و خون‌آلود در حال پخش هستند. آثاری همچون گناه فرشته با یک سبک و سیاق، غربت، افعی تهران، داریوش، گردن‌زنی و بازنده متولد شدند.

کارگردانی که با صحنه‌های خونی و کشتار‌های منزجرکننده در سینمای هالیوود شناخته می‌شود، برخی از این آثار آن‌قدر در حوزه خونریزی فرو رفته‌اند که مهیب و دل‌آشوب‌کننده می‌باشند و نمی‌توان این سریال‌ها را نادیده گرفت اما همچنان ساخت و پخش آنان ادامه دارد. در روز‌هایی که به آثار شاد و نشاط‌بخش نیاز بیش‌تری داریم، فیلم‌سازان به آثار خشن و قتل‌گرایانه روی می‌آورند. دلنشین است در جواب به این همه تلخی و خشونت در ژست‌ها و پوز روشنفکری می‌گویند جامعه ایران غمگین است.

آتش‌زدن فردی در یک سریال، کشتن کودکی در سریال دیگر و خونریزی در مجموعه دیگر، صحنه‌هایی است که قطعا مخاطب ایرانی چشم به راه تماشای آن نیست. مطلب این نوع آثار منافی تعامل و گفت‌و‌گوی اجتماعی است و به جامعه می‌گوید باید با زور حق خود را بگیرد. آدرس غلطی است که گاه جوانان را در محاسبه و حرکت مناسب در زندگی به نادرست می‌اندازد، در حالی که جامعه ایران به هرچه احتیاج داشته باشد به خشونتی که در این آثار ترویج می‌یابد نیازی ندارد.

سریال افعی تهران

در حالی که تنوع در تدوین آثار نمایشی از اهمیت بالایی برخوردار است، افراط در نمایش خشونت و محتوای خشن می‌تواند اعتدال فرهنگی جامعه را به هم بزند. در سال‌های اخیر، مشاهده می‌شود که سریال‌های کمدی و خانوادگی در قیاس با آثار جنایی و درام به مراتب کمتر تدوین می‌شوند. آیا این نوع از تولیدات واقعا نیاز جامعه را برآورده می‌کند یا فقط به یک موج گذرا و جذابیت‌های سطحی جواب می‌دهد؟

در این میان، نقش پلیس و ساختار قانونی در داستان‌ها نیز مغفول مانده است. در سریال‌هایی چون زخم‌کاری بی‌توجه‌ی به مبانی قانونی و اجتماعی قابل مشاهده است و در برخی از آثار همچون گردن‌زنی، افعی تهران، غربت و داریوش موج می‌زند، در حالی که آثار پلیسی باید به عنوان مثال‌هایی از الگو‌های مثبت در برخورد با آسیب‌های اجتماعی و بزهکاری‌ها مورد دقت قرار گیرند.

سریال زخم‌کاری

این مسئله که در شرایط جاری، مردم بیش‌تر از هر وقت به آثار خانوادگی و سرگرم‌کننده نیاز دارند، اهمیت بیش‌تری آشکار می‌کند. در این میان، عدم تدوین کافی آثار کمدی و طنز، به معنای ایجاد خلأ فرهنگی در جامعه است که می‌تواند تأثیرات منفی عمیقی بر فرهنگ عمومی بگذارد.

با دقت به مروری بر چند اثر خارجی خشونت‌بار باید به این مسئله اشاره کرد که تعداد بسیاری از سریال‌های نقل دنیا کنار نمایش خشونت، به تدوین اعتدال در محتوای خود و پرداختن به مسائلی چون خانواده و دوستی نیز دقت دارند و با وجود خشونت‌های عریان، به روابط انسانی و ابعاد احساسی نیز پرداخته‌اند، در حالی که فضای نمایش خانگی ما بیش‌تر به سمت نمایش خشونت و درام رفته است.

در نهایت، نیاز به بازنگری در تدوین محتوا و تدوین اعتدال در نمایش خشونت و ارائه آثار خان