مستند شبین روایتی از زندگی سلمان فارسی صالح‌زهی هنرمند سیستان و بلوچستان

رخشانی در معارفه این اثر گفت مستند شبین یک اثر پرتره است که به زندگی استاد سلمان فارسی صالح‌زهی می‌پردازد. ایشان از نسل اول و دوم هنرمندان تئا‌تر در سیستان و بلوچستان هستند و با گروه همکار خود تئاتر‌های متعددی را روی صحنه برده‌اند. مهم‌ترین اثر هنری آن‌ها تئا‌تر آب باد خاک بوده که در سال ۱۳۶۶ جدی‌ترین جوایز جشنواره تئا‌تر فجر را کسب کرد و تأثیر گسترده‌ای در فضای فرهنگی منطقه داشت.

او افزود تئا‌تر آب باد خاک ریشه در فرهنگ بومی منطقه دارد و به مبحث خشکسالی می‌پردازد. این اثر از نظر نوآوری در موسیقی و نور‌پردازی پیشگام بوده و استاد صالح‌زهی را به یکی از برجسته‌ترین هنرمندان سیستان و بلوچستان تبدیل کرده است. مستند بر شرایط حال و فعالیت‌های فعلی ایشان متمرکز است نه تنها گذشته‌شان.

کارگردان درباره نام‌گذاری توضیح داد واژه شبین در زبان بلوچی به حالتی میان رویا و واقعیت اشاره دارد و شبینک به معنای فردی است که بین خواب و بیداری قرار دارد. استاد صالح‌زهی با رویای آب باد خاک زندگی می‌کند و فیلم جستجوی او برای یافتن ردپا‌های آن نمایش است. روایت فیلم بر سه محور نمایش، دنیای واقعی سوژه و شرایط زندگی روزمره بنا شده که پیوند این سه، خط اصلی روایی را شکل می‌دهد.

رخشانی یادآور شد پدر آقای صالح‌زهی از پژوهشگران نامی سیستان و بلوچستان بوده و علاقه به سلمان فارسی باعث شده نام پسرش را بر همین اساس بگذارد. مستند به دلایل کناره‌گیری ایشان از تئا‌تر و کم‌توجه‌ی نسبت به کارشان نیز می‌پردازد و مرور تاریخ تئا‌تر این مرز و بوم را تداعی می‌کند.

این فیلمساز با انتقاد از بازنمایی‌های کلیشه‌ای سیستان و بلوچستان به عنوان فضایی بدوی و دور از تمدن، گفت معرفی مفاخر هنری مانند استاد صالح‌زهی که در تئا‌تر مدرن پیشگام بوده، می‌تواند آن تصاویر نادرست را اصلاح کند. تئا‌تر آب باد خاک با بهره‌گیری از عناصر هنر معاصر، مولفه‌های بومی را به تصویر کشیده و ساخت چنین مستند‌هایی نوعی بازنگری در آن بازنمایی‌هاست.

رخشانی بر ژانر پرتره‌ی مشاهده‌گر در فیلم خود تأکید کرد پیش از این سه مستند پرتره ساخته‌ام و این ژانر مورد علاقه من است. در شبین با توجه به گوشه‌گیری و تنه‌ایی خودخواسته استاد، مسیر فیلم به سمت اندیشه‌های ایشان سوق یافت که تجربه تازه‌ای برای من بود.

او ادامه داد فیلم سه روایت دارد؛ روایت اول، گفتگو‌های پیشین استاد صالح‌زهی که به علل گوشه‌گیری‌شان می‌پردازد. روایت دوم، واگویه‌های ایشان در تنه‌ایی و پرسه‌های روزمره. روایت سوم، جستجو‌های او برای یافتن ردپا‌های نمایش آب باد خاک.

مستند شبین امشب سه‌شنبه ۲۲ آبان‌ماه ساعت ۲۱ از شبکه مستند سیما پخش می‌شود و بازپخش‌های آن فردا چهارشنبه ۲۳ آبان‌ماه ساعت ۹ صبح و ۲۴ ساعت انجام خواهد شد.